De ‘ik-opa-clausule’
FiscAlert mei 2007 | jrg 13 nr 5 | p.19
schenken & erven
De ‘ik-opa-clausule’
Kent u de ‘ik-opa-clausule’? Als het antwoord ontkennend is, wordt het de hoogste tijd. Want het is een simpele en doeltreffende manier om successierechten te besparen, vooral bij grotere vermogens.
Heeft u al een ‘ik-opa-clausule’ in uw testament? Zo niet, dan is het tijd om er over na te gaan denken. Het is namelijk één van de makkelijkste manieren om successierechten te besparen. Het is zelfs zo simpel, dat je je afvraagt waarom niet meer mensen met kinderen en kleinkinderen de ik-opa-clausule opnemen in hun testament om op die manier de successierechten voor hun nabestaanden te minimaliseren.
Het principe van de ik-opa-clausule is eenvoudig. De clausule maakt gebruik van het feit dat het percentage successierechten over de erfenis toeneemt als het bedrag toeneemt, en van het gegeven dat het percentage per erfgenaam wordt vastgesteld en niet per erfenis. Kinderen betalen bijvoorbeeld — na aftrek van een eventuele vrijstelling — over de eerste 22.051 euro 5 procent, over de volgende 22.045 euro 8 procent, en dat gaat zo door tot het maximale tarief van 27 procent is bereikt (vanaf 881.722 euro). Voor kleinkinderen staat het laagste successietarief op 8 procent, met dien verstande dat bedragen van 10.000 euro of minder zijn vrijgesteld. Het is dus aantrekkelijk als de kleinkinderen hun vrijstelling benutten. Of in plaats van de 12 procent die hun ouders (de ervende kinderen) over een volgende tranche zouden moeten betalen, slechts 8 procent successiebelasting aftikken. Dat is toch een besparing van vier hele procenten, ofwel éénderde van de te betalen successierechten.
Maar dat is niet de enige besparing. Als de kinderen de erfenis van hun ouders er niet tijdens hun leven doorheen jagen en zelf overlijden, erven de de kinderen van de kinderen datzelfde vermogen nog een keer. In beginsel is dat vermogen dus dubbel belast met successierechten: de eerste keer bij de vererving van ouder naar kind, en de tweede keer van kind naar kleinkind, gerekend vanaf de oorspronkelijke erflaters. En dat is zonde.
Door toepassing van de ik-opa-clausule vererft een deel van het vermogen van de grootouder maar eenmaal (rechtstreeks naar het kleinkind) en is dus ook maar één keer successierecht verschuldigd. Het bedrag vererft immers niet nog eens van de kinderen naar de kleinkinderen, het bedrag is al van de kleinkinderen.
Het is in de regel niet de bedoeling dat de kleinkinderen het bedrag van de erfenis meteen na het overlijden van de grootouders daadwerkelijk in handen krijgen. Ook dit is door de ik-opa-clausule afgedekt. De kleinkinderen erven namelijk alleen op papier in de vorm van een schuldigerkenning (zonder rente). Eerst na het overlijden van hun ouders kunnen de kleinkinderen het bedrag pas opeisen.
Een voorbeeld
Een grootouder laat € 308.641 na aan één kind (40 jaar) en drie kleinkinderen. Als het bedrag geheel naar het kind vererft, is € 46.514 successierecht (5% tot 19%) verschuldigd. Zou € 44.096 naar ieder kleinkind gaan, dan erft het kind € 176.353 en is slechts € 21.380 (5 tot 15% successierecht verschuldigd. De kleinkinderen zijn ieder € 4.584 (8% tot 12,8%) verschuldigd. Kind en kleinkinderen moeten samen dus € 35.132 betalen, een verschil van maar liefst € 11.382. De hoogte van de tweede besparing is uiteraard afhankelijk van de omvang van de erfenis die het kleinkind van zijn vader zal erven.
De meest gunstige verdeling van de erfenis kan pas worden berekend op het moment dat de grootouders overleden zijn. De ik-opa-clausule is daarom zo geformuleerd dat ook pas op dat moment de berekening zal worden gemaakt. Daarvoor is de volgende ingewikkelde juridische formulering nodig:
“Ik leg aan mijn kinderen de last op om na hun overlijden en het overlijden van hun echtgenoten aan ieder van hun kinderen (mijn kleinkinderen) een zo groot mogelijk bedrag uit te keren zodanig dat de top van de contante waarde (berekend volgens de maatstaven van de Successiewet 1956) van de verkrijging van de kleinkinderen met een niet hoger percentage wordt belast dan de top van de verkrijging van mijn kinderen, rekening houdend met deze last. Mijn kleinkinderen hebben geen enkel ander recht dan het recht tot het opeisen van voormeld bedrag na het overlijden van de langstlevende van hun ouders.”
U hoeft dit verhaal niet uit uw hoofd te leren of over te schrijven. De clausule wordt opgenomen in het testament, dus de notaris doet hier het werk.
LET OP: Het nadeel van de ik-opa-clausule is dat kleinkinderen die geboren worden na het overlijden van de grootouders niet kunnen meedelen in de erfenis. Overleg daarom met uw notaris als de kans reëel is dat er de komende jaren nog kleinkinderen geboren zullen worden.
De meest recente tarieven voor schenken en erven vindt u op www.fiscalert.nl > schenken & erven of click hier.
Met FiscAlert wordt u financieel wijzer. Neem nu een abonnement... en bepaal zelf wat u betaalt!
|