Geld besparen met combi-testament
FiscAlert mei 2007 | jrg 13 nr 5 | p.20-23
schenken & erven
Geld besparen met combi-testament
Het langstlevende-testament en het vruchtgebruiktestament hebben allebei zo hun voordelen. Maar door de twee te combineren, kan maximaal fiscaal voordeel worden behaald.
Tekst: Henry J. Meijer
Zolang u geen testament heeft laten opmaken, wordt alles wat er na uw overlijden met uw vermogen gebeurt geregeld door het wettelijk erfrecht. Tot 1 januari 2003 stelde dat wettelijk erfrecht kinderen in staat hun erfdeel op te eisen. In theorie kon de langstlevende echtgeno(o)t(e) dus door de kinderen gedwongen worden de echtelijke woning te verkopen, en helaas was dat soms in de praktijk ook het geval. Een dergelijke situatie was alleen te voorkomen door een testament op te laten maken met een zogenaamd ‘langstlevende-beding’.
Het erfrecht dat sinds 2003 geldt biedt de langstlevende veel meer bescherming tegen de kinderen. In principe erft de langstlevende namelijk alles, terwijl de kinderen alleen op papier erven. Betekent dit nu dat u eigenlijk niet meer naar de notaris hoeft te gaan om er een testament te laten opmaken? Nee. Het primaire doel van een testament is te bepalen wat er met uw vermogen gebeurt. Met andere woorden: wie krijgt wat en onder welke voorwaarden. Testamenten bewijzen ook hun nut als het gaat om het voorkómen van ruzie in de familie. Door het aanwijzen van een executeur-testamentair houdt u na uw verscheiden over de rand van het graf heen toch nog een klein beetje de regie, en u kunt per testament ook allerlei niet-financiële zaken regelen, zoals de voogdij over uw minderjarige kinderen.
Het opmaken van een testament kost uiteraard geld, maar het kan ook geld opleveren. Want wat niet iedereen weet is dat je een testament ook kunt gebruiken voor het besparen op successierechten. ‘Of je het in een testament nou linksom of rechtsom regelt, betaald moet er worden’, zou je kunnen denken. Maar dat klopt niet helemaal. Wie bij testament bijvoorbeeld elk kleinkind bedeelt met het — vrijgestelde — bedrag van 10.000 euro en twaalf kleinkinderen heeft, bespaart successierechten over 120.000 euro. Simpeler kan het toch niet?
Eigendom of vruchtgebruik
Bij het opmaken van uw testament zult u een beslissing moeten nemen over de wijze waarop uw partner wordt bedeeld. In het eerdergenoemde ‘langstlevende-testament’ wordt bepaald dat de langstlevende partner feitelijk alles erft en dat de kinderen slechts op papier erven — dat wil zeggen, ze krijgen een vordering op de langstlevende ouder die pas opeisbaar is als die ouder ook overlijdt.
Je kunt het ook anders doen en de kinderen alles laten erven, waarbij de langstlevende een vruchtgebruik krijgt op de goederen, het zogenaamde ‘vruchtgebruiktestament’ (zie ook het kader ‘Vruchtgebruik’). Ook deze testamentsvorm is een prima manier om ervoor te zorgen dat de langstlevende in zijn of haar levensonderhoud kan blijven voorzien.
In sommige streken van Nederland heeft het notariaat een voorkeur voor een langstlevende-testament in de vorm van vruchtgebruik, terwijl het in andere delen van Nederland gebruikelijk is om de langstlevende de volle eigendom te geven in combinatie met een schuld aan de kinderen. De laatste variant komt overigens het meest voor.
Fiscale gevolgen
Die keuze voor de ene of de andere testamentsvorm heeft fiscale consequenties. Hoewel het gewenste resultaat — de langstlevende kan blijven wonen waar hij of zij woont — bij beide testamentsvormen ongeveer gelijk is, werken ze namelijk fiscaal gezien totaal verschillend uit. Is er gekozen voor het erven van de volle eigendom, dan erven de kinderen bij het overlijden van de langstlevende ouder diens volledige vermogen, inclusief hetgeen de langstlevende van de partner heeft geërfd, min de schuld (plus rente over die schuld) die de langstlevende ouder aan de kinderen had in verband met de nalatenschap van de andere ouder. Zou er gekozen zijn voor een vruchtgebruiktestament, dan waren de kinderen al eigenaar van het vermogen van de eerststervende ouder. Bij het overlijden van de langstlevende ouder hoeft daar niet nogmaals successierecht over te worden betaald.
Een voorbeeld
A is onder huwelijkse voorwaarden gehuwd met B. A en B hebben drie kinderen. A heeft vermogen, B niet. Als A als eerste overlijdt, moet over de erfenis successierecht betaald worden. Hoeveel successierechten moeten worden betaald bij het overlijden van B, hangt af van de manier waarop het vermogen is vererfd.
volle eigendom
[illustratie 1]
Als ervoor wordt gekozen B de beschikking over de volle eigendom te geven door middel van een langstlevende-testament (waarbij de kinderen slechts een claim hebben op de waarde van het vermogen op het moment dat hun vader overlijdt) en het vermogen daarna flink in waarde zou toenemen, hoeven ze na het overlijden van B niet meer te betalen over het gearceerde deel (claim plus rente), maar moet wel successierecht betaald worden over het lichte gedeelte. In dat geval was het achteraf verstandiger geweest voor een vruchtgebruiktestament te kiezen: het vermogen zou dan al van de kinderen geweest zijn en de waardestijging niet meer belast voor de successie.
vruchtgebruik
[illustratie 2]
Als daarentegen gekozen werd voor een vruchtgebruiktestament en het vermogen niet of nauwelijks in waarde is gestegen, had men achteraf beter voor een langstlevende-testament kunnen kiezen, waarbij de volle eigendom van het vermogen naar de langstlevende ouder zou zijn gegaan. De aftrek van de schuld inclusief rente leidt dan tot een lager bedrag aan successiebelasting dan bij vruchtgebruik.
Combi-testament
Wat moet je dus bij testament aan je partner nalaten: de volle eigendom of het vruchtgebruik? U zult begrijpen dat het vrij lastig is om die keuze van tevoren te maken. Alles hangt af van de samenstelling van het vermogen op de sterfdatum, de economische conjunctuur van dat moment en de levensverwachting van de partner. Maar de keuze tussen volle eigendom of vruchtgebruik kan worden uitgesteld. Met een zogenaamd ‘combi-testament’ kunnen de erfgenamen zelf bepalen wat er met het vermogen gebeurt. U zegt, vrij vertaald, tegen uw erfgenamen dat u wilt dat de langstlevende verzorgd achterblijft en dat ze kunnen kiezen voor het fiscaal meest optimale: blote eigendom naar de kinderen en vruchtgebruik naar de langstlevende, of de volle eigendom naar de langstlevende inclusief een schuld met rente aan de kinderen.
Flexibiliteit is hier het parool. Heeft u bij uw overlijden een aandelenportefeuille of beleggingsvastgoed waarvan de erfgenamen verwachten dat de waarde in een jaar of tien minstens zal verdubbelen? Dan doen ze er verstandig aan deze op naam van de kinderen te zetten met vruchtgebruik voor moeder. Obligaties stijgen niet in waarde en zijn dus voor de langstlevende, de kinderen krijgen elk een vordering op de langstlevende voor hun deel. Vanwege de gevolgen voor de inkomstenbelasting krijgt de langstlevende bij voorkeur de volledige eigendom van de ouderlijke woning. De ouderlijke woning valt dan immers in box 1 en is als vermogensbestanddeel niet belast. Zouden de kinderen door het overlijden de blote eigendom van de ouderlijke woning krijgen, dan ontstaat een fiscaal zeer ongunstige situatie. Niet alleen moeten de kinderen de waarde van de blote eigendom opgeven in box 3, de langstlevende moet het eigenwoningforfait in box 1 opgeven over de héle woning.
Berekeningen wijzen uit dat als de langstlevende ouder naar verwachting niet meer lang te leven heeft, vruchtgebruik voordelig is. Kinderen betalen bij het overlijden van de eerststervende ouder maar weinig successierecht over hun erfenis, omdat de waarde van het vruchtgebruik van de andere ouder mag worden afgetrokken. Bij het overlijden van de langstlevende ouder groeit de blote eigendom aan tot volle eigendom. En die overgang is geheel vrij van successierecht.
CONCLUSIE
Als u nog geen testament had, of uw testament weer toe is aan de periodieke herziening, kunt u overwegen om te kiezen voor een combi-testament. Het is een handige manier om uw successie fiscaal optimaal te regelen. Nu u weet waar de notaris over praat, maakt dat de zaken alleen nog maar eenvoudiger.
drs H.J. Meijer was tot en met 1999 hoofdredacteur van FiscAlert; tegenwoordig is hij directeur van MFAS/Meijer Fiscale Adviessystemen BV te Noordwijk (www.mfas.nl)
VRUCHTGEBRUIK
Het ‘recht van vruchtgebruik’ is een zeer oud juridisch begrip en is gebaseerd op het principe dat het volledige eigendomsrecht kan worden verdeeld in een ‘blote eigendom’ en ‘vruchtgebruik’. Dit heeft zijn wortels in de landbouw. Wie bijvoorbeeld het vruchtgebruik had van een boomgaard, was niet de eigenaar van de bomen, maar werd dat wel van de vruchten. De eigenaar heeft alleen de blote — kale — eigendom. Een bloot-eigenaar wordt vol eigenaar als de vruchtgebruiker overlijdt. In de moderne tijd heeft de vruchtgebruiker recht op de rente van spaarrekeningen, vorderingen en obligaties, op het dividend van aandelen en op de netto huuropbrengst van beleggingspanden. Of, als ouder, recht op gratis bewoning van het ouderlijk huis als de blote eigendom ervan naar de kinderen gaat.
Het vruchtgebruik van de langstlevende wordt gewaardeerd op 6% van het desbetreffende vermogen maal een van de leeftijd afhankelijke ‘kapitalisatiefactor’. Als de vruchtgebruiker bijvoorbeeld 68 jaar is, bedraagt de factor 8. Het vruchtgebruik wordt nu gewaardeerd op (6 x 8 =) 48%. De blote eigendomswaarde is gelijk aan de volle waarde minus de vruchtgebruikwaarde. In het genoemde voorbeeld is dat dus 52%.
LET OP: Deze tabel en berekeningsmethode gelden alleen voor de berekening van het vruchtgebruik bij overlijden en niet voor een berekening voor de inkomstenbelasting.
vruchtgebruiktabel
|
leeftijd |
kapitalisatie-factor |
|
jonger dan 20 jaar |
16 |
|
20 of ouder maar nog geen 30 |
15 |
|
30 of ouder maar nog geen 40 |
14 |
|
40 of ouder maar nog geen 50 |
13 |
|
50 of ouder maar nog geen 55 |
12 |
|
55 of ouder maar nog geen 60 |
11 |
|
60 of ouder maar nog geen 65 |
10 |
|
65 of ouder maar nog geen 70 |
8 |
|
70 of ouder maar nog geen 75 |
7 |
|
75 of ouder maar nog geen 80 |
5 |
|
80 of ouder maar nog geen 85 |
4 |
|
85 of ouder maar nog geen 90 |
3 |
|
90 en ouder |
2 |
Met FiscAlert wordt u financieel wijzer. Neem nu een abonnement... en bepaal zelf wat u betaalt!
|