02 september 2020

Zo overleef je de crisis (en de volgende...!)

FiscAlert september 2020 | jrg 26 nr 7 | p.26-29


sparen & beleggen

Zo overleef je de crisis (en de volgende...!)

Het aantal coronapatiënten daalt maar een fikse recessie staat voor de deur. Wat betekent dat voor uw geldzaken? Blijft uw inkomen of pensioen op peil? Is uw spaargeld straks nog veilig? Komt u straks nog rond? Econome Erica Verdegaal en bespaargoeroe Marieke Henselmans geven antwoord.

Tekst: Marieke Henselmans en Erica Verdegaal


Relax. U bent niet dé economie, maar een uniek, piepklein economietje met eigen geldstromen, die vaak compleet tegengesteld zijn aan die van andere deelnemers aan de grote economie. Neem consumptie. Die vult de kassen van bedrijven en de schatkist, maar leegt die van de burgers. Of een rentedaling. Dat is een meevaller voor hypotheekklanten, maar de nachtmerrie van pensioenfondsen en spaarders. Een goedkope euro bevordert de export, maar maakt import en buitenlandse vakanties duurder. Een bedrijfsreorganisatie kan de beurskoers opkrikken, maar u uw baan of inkomen kosten. En een huizenprijsdaling is gunstig voor starters op de woningmarkt, maar jaagt huiseigenaren met een dikke hypotheek in de gordijnen. En dus is uw huishouden niet ‘de economie’ gedeeld door 7,9 miljoen huishoudens.


TEST

Laat de recessie u niet verlammen. Houd het hoofd koel en peil, voordat u in de coronastress schiet, uw persoonlijke crisisbestendigheid.


1. geef antwoord op de volgende stellingen

stelling

ja

nee

Ik geef meer uit dan er binnenkomt

 

 

Mijn huis staat onder water

 

 

Mijn (aflossingsvrije) hypotheekschuld is 80% of meer van de WOZ-waarde

 

 

Als de hypotheekrenteaftrek wegvalt, kom ik in de problemen

 

 

Ik heb consumptieve schulden

 

 

Ik moet nog grote bedragen betalen aan de Belastingdienst

 

 

Ik ben zzp’er, ondernemer of flexwerker

 

 

Ik heb een laag inkomen

 

 

Meer dan 40% van mijn/ons inkomen gaat op aan woninghuur

 

 

Ik kan soms niet slapen vanwege de geldzorgen

 

 

Ik ben het overzicht over mijn geldzaken kwijt

 

 

Ik ben een zzp’er zonder buffer of arbeidsongeschiktheidsverzekering

 

 

Wij staan op het punt te gaan scheiden

 

 

Ik ben pas mijn werk kwijtgeraakt

 

 

Door de coronacrisis is mijn omzet gehalveerd of stilgevallen

 

 

Vanaf mijn AOW-datum krijg ik alleen AOW

 

 

 

2. hoeveel spaargeld heeft u achter de hand?

A. Minder dan één maandinkomen

B. Een tot twee maandinkomens

C. Twee tot drie maandinkomens

D. Vier tot vijf maandinkomens

E. Meer dan vijf maandinkomens

 

Testuitslag

aantal x ja : [       ]

aantal x nee : [        ]

 

Als u bij vraag 1 ten minste éénmaal ‘ja’ antwoordde èn uw antwoord op vraag 2 was A, B of C: code ROOD

Hoe meer ja-antwoorden, hoe onzekerder uw situatie is. Maar niet schrikken. In ons land is uw situatie eigenlijk nooit hopeloos. Code rood vereist echter wèl actie! Doe om te beginnen iets aan uw financiële stress. Bij stress produceert de bijnierschors cortisol. Dat hormoon houdt u klaarwakker en doet u op de korte termijn richten. Dat is ongunstig voor geldkwesties, want die spelen op de lange termijn. Beslis nu niets, mijd cafeïne, ga wandelen, fietsen, met de hond spelen, bidden of mediteren. Alleen in rust kunt u handelen met een helder hoofd. Uw risico’s zitten in de stellingen waarop u ‘ja’ antwoordde. Ze zijn bijna allemaal te verkleinen met meer overzicht, meer inkomen en/of minder uitgaven. Inventariseer uw uitgaven van één maand. En snij erin alsof u een wilg snoeit: laat alleen de essentie staan. Misschien kunt u iets bijverdienen, bijvoorbeeld door kamerverhuur. In 2020 is dat belastingvrij tot een bedrag van 5.506 euro. Steek de opbrengst in uw (hypotheek)schulden en daarna in een buffer. Staat u op het punt te gaan scheiden? Probeer er samen uit te komen. Dat scheelt kapitalen. Stel de breuk zo mogelijk uit tot financieel betere tijden.


Als u bij vraag 1 ten minste éénmaal ‘ja’ antwoordde èn uw antwoord op vraag 2 was D of E: code GEEL

U hebt gelukkig een buffer. Toch kunt u die in onze consumptiemaatschappij in een oogwenk verliezen door een foute beslissing of pure pech. Uw grootste risico’s zitten in de stellingen waarop u ‘ja’ antwoordde. Bij code rood leest wat u dáár nog aan kunt doen, maar u heeft er (wat) tijd voor. Benut die tijd door u geestelijk en financieel voor te bereiden op toekomstige, onvoorziene pech die geld kost. Hoe redt u zich als uw inkomen tegen- of wegvalt? Of als uw partner overlijdt, ziek wordt of wil scheiden? Hoe staat uw pensioen ervoor? Hoe hoger uw spaarbuffer, des te ongevoeliger u bent voor financiële malheur. Spek uw buffer door juist nu te snijden in vaste lasten en andere uitgaven. Door de coronacrisis bespaart u al vanzelf op etentjes, vakanties, uitjes en autobrandstof. Bevalt het? Blijf dat dan doen! Schrap onverbiddelijk in niet-essentiële vaste lasten. Verlaag de essentiële, zoals de kosten voor verzekeringen, energie en internet (gebruik de elf vergelijkers op www.consumentenbond.nl). En ineens houdt u geld over. Los daarmee (hypotheek)schulden af, en bouw verder aan uw appel voor de dorst. Dat verkleint de kans dat deze crisis — of een volgende — u vloert.


Als u ‘nee’ antwoordde op alle stellingen van vraag 1 en u antwoordde D of E op vraag 2: code GROEN

Blijft u toch alert, want ook mensen met reserves lopen risico’s. Ja, u komt prima rond en ja, u heeft overzicht over uw geldzaken terwijl u geen urgente financiële risico’s loopt. Toch kan financiële tegenslag u overvallen. Zo kunt u ten prooi vallen aan oplichters of cybercriminelen. Als u weinig digitale kennis heeft, loopt u extra risico (lees op www.fraudehelpdesk.nl hoe u zich daartegen wapent). Heeft u een partner en/of kinderen? Check dan op www.notaris.nl hoe een passend (huwelijks)contract en (levens)testament u op diverse fronten financieel kunnen beschermen. Tobt u over sparen of beleggen? Los eerst een eventuele resthypotheek af. Dat scheelt rente en vermogensrendementsheffing en vergroot overzicht. Houd verder minimaal vier tot zes keer uw maandbudget direct beschikbaar als spaargeld voor noodgevallen. Beleg alleen met geld dat ècht over is. Verstandig beleggen draait om risicospreiding, minimale kosten, niet handelen en de lange termijn. Dat is haalbaar via wereldwijd beleggende indexfondsen. Beleg liever elke maand automatisch een beetje dan uw hele kapitaal ineens. Geld weggeven kan trouwens ook, bijvoorbeeld aan de kinderen. Wacht wel tot ze verstandig zijn, en behandel alle kinderen gelijk. Zorg dat u ruim voldoende armslag overhoudt voor uzelf. Dat vergroot de kans dat u levenslang in het groen kunt blijven.


BENT U EEN ‘SURVIVOR’?

In een markt- en consumptie-economie als de onze veroorzaakt elke crisis per definitie een economische dip. Dat hoeft geen ramp te zijn, mits je de gave hebt om je altijd financieel te redden, ongeacht de stand van de economie. Dat lukt de een beter dan de ander. Toch heeft dat verrassend genoeg niet altijd te maken met de hoeveelheid geld die iemand maandelijks binnensleept. En zijn Nederlanders die (noodgedwongen) leven van weinig geld, maar toch gelukkig en zorgeloos zijn.

Voor het magazine Genoeg onderzocht Marieke Henselmans hoe deze mensen zich redden. Ongeveer de helft van hen blijkt het redelijk te gaan. Een klein deel, de ‘survivors’, redde zich zelfs uitstekend. Er is kennelijk een verschil tussen objectief onder de armoedegrens komen en je arm vóélen. Marieke zocht deze survivors op en vroeg ze naar hun geheimen. Waarom gaat het ze goed? Wat maakt het verschil? Survivors hadden vaak ooit een goed inkomen, maar waren door tegenslag getroffen (ziekte, werkloosheid, scheiding). Toch bleef voor hen het glas halfvol. Vaak veranderden ze hun bestedingspatroon blijvend, ook als er later weer meer te besteden was. Het beviel te goed om weer in het oude patroon te vervallen.

Slachtofferrol
Over het algemeen doen survivors niet aan zelfhaat en weigeren ze de slachtofferrol. Zij houden de touwtjes zelf in handen. Ook al hebben ze door hun lage inkomen op veel terreinen weinig keus. Een deel van hen had vroeger een hoger inkomen, maar had door tegenslag ineens veel minder te besteden. Maar ze vonden dat ze zelf een aandeel hadden in de ontwikkelingen, waardoor ze er vanzelfsprekend het beste van probeerden te maken. Ze voelden zich geen slachtoffer, zelfs niet als ze dat in zekere zin wel waren. Ze wílden het gewoon niet zijn, en richtten zich op wat er nog wel mogelijk was. Dat is misschien een soort van je kop in het zand steken, maar wel één waar je wat aan hebt. Zo zei survivor Aniek: ‘Je kunt jezelf altijd vergelijken met mensen die het beter hebben. Daardoor ga ik me arm en zielig voelen. Dat weiger ik. Met mijn Nederlandse bijstand behoor ik tot de rijkste 13 procent van de wereld, heb ik weleens opgezocht.’

Eigenwijs
Enkele jaren geleden deed het Nibud onderzoek naar de beleving van armoede. Er werd onderzocht of mensen met de laagste inkomens zich ook daadwerkelijk arm voelden. Mensen die zich arm voelden verschilden in allerlei opzichten van anderen. Maar het grootste verschil is dat zij zelden uitgaan en maar in 6 procent van de gevallen lid waren van een club, tegen 77 procent van de anderen. Ook op dit punt pakken survivors het dus anders aan. Ze hebben veel contacten en hechten grote waarde aan hun sociale leven en aan vriendschappen. Veel van hen waren maatschappelijk actief, bijvoorbeeld bij een belangenvereniging van huurders, de Fietsersbond, een ruilkring of een politieke partij. Bijna alle survivors hebben niet het gevoel buitengesloten te zijn, integendeel. Een deel geeft zelfs aan dat ze, juist door de inkomensachteruitgang, meer aan zichzelf en de omgeving zijn toegekomen, in plaats van altijd maar te rennen om een hoog inkomen te verwerven.
De survivors die Marieke interviewde waren stuk voor stuk opvallend eigenwijs. Soms weken ze ook met hun interieur behoorlijk af. Ze hadden een compleet eigen stijl. Een versleten bank (dus met een grand foulard erover), veel planten, (droog)bloemen, pompoenen, slingerende kranten, boeken (vaak in de onverwoestbare Lundia-kasten), keukens van verschillende pluimage maar zelden spierwit, met zichtbare potten, pannen, weegschalen, weckpotten, kruidenolie, wijn, pollepels, bakblikken en sporen van recent kookwerk. De survivor heeft schijt aan de massa en hoeft alleen aan zijn of haar eigen eisen te voldoen.
Veel mensen die plotseling minder geld hebben, weten vaak niet wat ze aanmoeten met het geven van cadeaus. Ze willen wel naar een verjaardag, maar durven niet met iets kleins aan te komen. Ze voelen zich te veel en blijven dan maar thuis, zonder uitleg te geven. Waardoor er weer onnodige misverstanden ontstaan. De meeste survivors hadden hun eigen manier om hun contacten warm te houden. Ze zochten het niet altijd in materiële cadeaus. Ze bakken koekjes of een taart. Een vrouw vertelde dat ze op kraamvisite altijd een ‘strippenkaart’ voor een aantal keer oppassen meebracht. De survivors waren er goed in om in te spelen op de echte behoeften van hun vrienden en familie en dat versterkte de band juist.

Trots
Alle survivors die geïnterviewd wilden worden, waren trots op hun levenswijze en succesjes. Een van hen, Bianca, die zich (Be)SpaarChick noemt, brengt dit duidelijk onder woorden: ‘We hebben geen schulden, we kopen niets op de pof, we kopen onze boodschappen voordelig in, we laten ons spaargeld gestaag groeien èn we ervaren een grote persoonlijke ontwikkeling. Vroeger gaf ik 650 euro per maand uit aan boodschappen bij de AH. Nu is dat 250 euro per maand bij voornamelijk Lidl. En in Huize (Be)SpaarChick eten we nu gezonder, lekkerder, verser en gevarieerder! De lekkere, nieuwe recepten groeien in aantal. Het materialistische vinden we steeds minder belangrijk. Het gaat ons om de goede relatie met elkaar en met de mensen om ons heen die dicht bij ons staan. We richten ons op dingen die we belangrijk vinden en laten de onbenullige dingen voor wat ze zijn. Onze kijk op de wereld is veranderd en zelfs de keuze op welke politieke partij we stemmen is aangepast aan onze nieuwe levensstijl. We denken goed na voor we een aankoop doen en vragen ons af of het dat geld echt waard is.’
Ook grappig: twee decennia geleden waren er interessante blogs van mensen die verslag deden van hun strijd om uit de schulden te komen, maar zij deden dat allemaal onder een schuilnaam. Dat is verleden tijd. De huidige bloggers doen hun verhaal met naam en foto, ze posten filmpjes waarin ze hun tips uit de doeken doen. Een voorbeeld is Ronald Etman, een jonge gast die zijn schulden aanpakte en de app Schuldwisser ontwikkelde. Hij post video’s op zijn Facebook, Instagram en LinkedIn.

Bespaarmaatje
Survivors hebben niet alleen meer contacten en vriendschappen dan anderen die van weinig moeten rondkomen, ze zoeken ook vaak gericht naar steun. Ze volgen bijvoorbeeld een (gratis) cursus van de gemeente. Of ze zoeken een bespaarmaatje met wie ze hun blijheid over voordelige vondsten kunnen delen: een aanbieding, een vintage-winkel, een voorziening of een gratis kledingbank. Survivors gaan nog om met vroegere vrienden die nog wel geld hebben, maar voor hen zijn die ontdekkingen minder interessant. Ook wil je misschien niet triomfantelijk rondbazuinen dat je die prachtige jas voor maar 5 euro hebt gescoord. Bij je bespaarmaatje kan dat wel, je helpt elkaar om het slimme gedrag vol te houden. Mensen hebben namelijk de neiging om verstandig gedrag (gezond eten, goed met geld omgaan, sporten) vol goede moed op te pakken, maar het vroeger of later — meestal vroeger — weer te laten versloffen. Als maatjes houd je elkaar bij de les.

M. Henselmans is bespaardeskundige en drs ing. E. Verdegaal is econome. Zij publiceren regelmatig over personal finance in boekvorm en in andere media, waaronder Het Financieele Dagblad. Meer informatie op www.bespaarboeken.nl en www.ericaverdegaal.nl

 

Bovenstaande tekst is een selectie uit het in juni verschenen boek Crisis! Wat te doen? Van rood naar groenvan de auteurs. Bent u crisisproof? Doe de crisistest op www.bespaarboeken.nl en www.ericaverdegaal.nl en pak meteen de lezersaanbieding (zie onder) mee!

 

SURVIVALBLOGGERS

Wilt u ook weten hoe andere mensen omgaan met onzekere financiële omstandigheden? Dan kunnen we u een aantal bijzondere en leuke survivor-bloggers aanraden:

eenvoudigleven.blogspot.com, zuinigaan.blogspot.com, rijkerleven.nl, derijkemeisjes.com, genoeg.nl, annemieksmijmeringen.blogspot.com, spaarblog.nl, aad-actief.blogspot.com, tegekdatikvrek.blogspot.com, porterenee.nl en rijkestinkerd.nl (die aanvankelijk blogde onder de naam Vrekjespaartvooreenhuis maar na het kopen van een huis haar naam wijzigde).

 

CRISISAANBIEDING

De tekst van dit artikel is afkomstig uit het in juni verschenen boek Crisis! Wat te doen? Van rood naar groen van Marieke Henselmans en Erica Verdegaal (ISBN 978 94 90298 12 8, € 19,99). Dit hulp- en werkboek sleept u met visie, creativiteit, nieuwe inzichten, praktische oefeningen en humor door de crisis. Of u nu zzp’er, flexwerker of in vaste dienst bent, babyboomer, klein- of grootverdiener. Het is verkrijgbaar in de boekhandel, maar als lezer van FiscAlert kunt u het zonder extra kosten — en desgewenst gesigneerd door de auteur van uw keuze — bestellen op www.bespaarboeken.nl (Henselmans) of www.ericaverdegaal.nl. Gebruik in het bestelproces de actiecode ‘FA’ voor gratis verzending.